معادن عظیم نقره در جهان و جایگاه ایران: از دل خاک تا صنعت مدرن

آیا تا به حال فکر کرده‌ اید که نقره‌ای که دست شماست، دقیقاً از کجا آمده است؟ نقره، این فلز درخشان و استراتژیک، مسیری طولانی و پیچیده را از دل کوه‌ ها و کارخانه‌ های شیمیایی طی می‌کند تا به زیورآلات شما تبدیل شود.

در این مقاله، به بررسی جامع جایگاه ایران در تولید جهانی نقره، معادن عظیم این فلز در جهان و فرآیندهای تخصصی استخراج و کاربرد آن می‌پردازیم.

جایگاه ایران در تولید جهانی نقره

اگرچه ایران یکی از پیشتازان معدنی در منطقه است، اما در بازار جهانی تولید نقره، در جایگاه نوزدهم قرار دارد.

بر اساس آمارهای سال ۲۰۲۳، میزان تولید سالانه نقره در ایران بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ تن متغیر است.

نکته جالب در مورد معادن نقره در ایران، نحوه استحصال آن است.

نقره در ایران عمدتاً به صورت محصول جانبی استخراج می‌شود.

یعنی ما برای یافتن نقره به دنبال تونل‌ های اختصاصی نقره نمی‌گردیم، بلکه در حال استخراج فلزاتی دیگر مانند مس، سرب، روی و طلا هستیم و نقره را به عنوان یک هدیه ارزشمند در کنار آن‌ها دریافت می‌کنیم.

پراکنده‌ ترین و مهم‌ترین معادن نقره در ایران

ذخایر نقره در استان‌های مختلفی از کشور پخش شده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

۱. معدن مس سونگون (آذربایجان شرقی)

این معدن در شهرستان ورزقان واقع شده و به عنوان بزرگترین معدن مس ایران شناخته می‌شود.

نقره به عنوان یکی از عناصر همراه و ارزشمند در فرآیند استخراج و فرآوری مس در این معدن تولید می‌شود.

۲. معدن مس سرچشمه (کرمان)

سرچشمه یکی از بزرگترین معادن روباز خاورمیانه است.

این معدن نیز مانند سونگون، نقره را از سنگ‌های مس استخراج کرده و نقش مهمی در تولید نقره کشور دارد.

۳. معدن انگوران (زنجان)

این معدن بزرگ‌ترین ذخیره سرب و روی خاورمیانه است که نقره را با عیار بالا به عنوان محصول جانبی استحصال می‌کند.

۴. معدن نخلک (اصفهان)

نخلک در شهرستان انارک واقع شده و از قدیمی‌ترین معادن ایران با قدمتی بیش از ۲۰۰۰ سال است.

این معدن همچنان یکی از کانون‌های اصلی استخراج سرب و نقره در کشور به شمار می‌رود.

۵. معادن طلای زرشوران و آق‌ دره (آذربایجان غربی)

این معادن در نزدیکی تکاب قرار دارند.

زرشوران بزرگترین معدن طلای خاورمیانه است که ذخایر نقره قابل توجهی نیز در خود جای داده که در فرآیند استخراج طلا به دست می‌آید.

۶. سایر مناطق معدنی

معادن طلای زرمهر و کوه زر (خراسان رضوی)، لاطلا (کرمان)، رشم (سمنان) و چاه‌ میر (یزد) نیز از دیگر نقاط پراکنده معدنی نقره در ایران هستند.

غول‌های نقره در سطح جهانی

تولید جهانی نقره در سال ۲۰۲۳ حدود ۸۳۱ میلیون اونس بود و بیش از ۷۰ درصد آن از کشورهای آمریکای لاتین و جنوبی تأمین می‌شود. بزرگترین بازیگران این میدان عبارت‌اند از:

۱. مکزیک؛ پادشاه نقره جهان

مکزیک با تولید بیش از ۶۰۰۰ تن، تنهایی حدود ۲۴ درصد از کل تولید جهانی را در اختیار دارد.

معادن عظیمی مانند پناسکویتو (Penasquito) و فرسنیلو (Fresnillo) در این کشور واقع شده‌اند.

۲. چین

چین به عنوان دومین تولیدکننده بزرگ نقره شناخته می‌شود.

جالب است بدانید که ۹۵ درصد تولید نقره در چین به عنوان محصول جانبی از معادن سایر فلزات استخراج می‌شود.

۳. پرو و شیلی

کشورهای آمریکای جنوبی، به ویژه پرو با معدن عظیم آنتامینا (Antamina)، سهم عمده‌ای از سبد نقره جهان را تأمین می‌کنند.

۴. استرالیا

معدن کانینگتون (Cannington) در استرالیا یکی از پیشرفته‌ترین معادن نقره در جهان است که به صورت تخصصی این فلز را استخراج می‌کند.

۵. لهستان

مجتمع معدنی KGHM در لهستان با استخراج مس، دومین تولیدکننده بزرگ نقره در اروپا محسوب می‌شود.

روش‌های استخراج و فرآوری نقره

نقره به ندرت به صورت خالص در طبیعت یافت می‌شود و استخراج آن نیازمند تکنولوژی‌های پیچیده‌ای است.

مراحل اصلی فرآیند استخراج:

۱. استخراج و آماده‌سازی اولیه: سنگ‌های معدنی حاوی نقره از دل زمین خارج شده، خرد و آسیاب می‌شوند تا به پودر نرم تبدیل شوند.

۲. تغلیظ و شناورسازی (Flotation): پودر سنگ با آب و مواد شیمیایی مخلوط می‌شود. کانی‌های نقره که خاصیت آب‌گریزی دارند، به حباب‌های هوا چسبیده و به صورت کف روی سطح آب جمع می‌شوند.

۳. جداسازی و استحصال شیمیایی: * سیانوراسیون (Cyanidation): استفاده از محلول سیانید برای حل کردن نقره در سنگ‌های کم‌عیار.

* کوپلاسیون (Cupellation): روشی برای جداسازی نقره از سرب با استفاده از حرارت بالا.

۴. تصفیه و خالص‌سازی (Refining): برای رسیدن به خلوص بالا، از روش الکترولیز استفاده می‌شود. در این روش با جریان برق، نقره خالص روی صفحات نشست می‌کند.

تفاوت عیار ۹۹ با استرلینگ (۹۲۵): نقره‌ای که مستقیماً از معدن بیرون می‌آید، خلوص بسیار بالایی (۹۹.۹ درصد) دارد اما بسیار نرم است.

برای آشنایی دقیق‌تر با مفهوم عیار، می‌توانید مقاله
نقره استرلینگ ۹۲۵ چیست
را مطالعه کنید.

برای ساخت زیورآلات، آن را با مقداری مس ترکیب می‌کنند تا به عیار ۹۲۵ (استرلینگ) برسد که مقاومت و استحکام لازم را داشته باشد.

کاربردهای استراتژیک نقره در صنایع مختلف

نقره به دلیل ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی منحصر‌به‌فرد، فراتر از یک فلز گران‌بهاست.

قیمت نقره در بازار جهانی معمولاً بر اساس انس محاسبه می‌شود. اگر می‌خواهید بدانید انس نقره چیست و چگونه به گرم تبدیل می‌شود
این راهنما به شما کمک می‌کند.

۱. انرژی‌های پاک و صنایع نوین

نقره به دلیل رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا، رکنی حیاتی در پنل‌های خورشیدی، خودروهای برقی و تجهیزات هوشمند است.

۲. پزشکی و سلامت

خواص ضدباکتریال نقره باعث استفاده از آن در تجهیزات جراحی، پانسمان‌های مدرن و برخی داروها شده است.

۳. صنایع جواهرسازی

استفاده از نقره در ساخت انگشتر، دستبند، نیم ست و ظروف تزئینی قدیمی‌ترین کاربرد این فلز است.

هنگام خرید زیورآلات نقره، تشخیص اصالت اهمیت زیادی دارد.
در این راهنما روش‌های ساده و خانگی تشخیص نقره اصل را توضیح داده‌ایم.

۴. سرمایه‌گذاری

نقره به عنوان یک دارایی امن در بازارهای مالی و بورس کالا معامله می‌شود و در برابر تورم سپر محسوب می‌شود.

چالش‌های زیست‌محیطی و آینده صنعت

استخراج نقره می‌تواند چالش‌هایی برای محیط زیست ایجاد کند.

استفاده از مواد شیمیایی مانند سیانید و جیوه در روش‌های قدیمی می‌تواند آلودگی‌های خطرناکی ایجاد کند.

راهکارهای مدرن برای حل این چالش‌ها شامل استفاده از تکنولوژی‌های سبزتر، مدیریت صحیح پسماند و مهم‌تر از همه، بازیافت نقره از ضایعات الکترونیکی و جواهرات قدیمی است که نیاز به استخراج جدید را کاهش می‌دهد.

نقره‌ای که پس از استخراج و فرآوری به عیار ۹۲۵ می‌رسد، همان آلیاژی است که در ساخت زیورآلات استفاده می‌شود.
اگر به دنبال نمونه‌های واقعی و استاندارد هستید، می‌توانید زیورآلات نقره ۹۲۵ اصل
را در نقره حیات ببینید.

سوالات متداول (FAQ)

بزرگترین تولیدکننده نقره در جهان کدام کشور است؟

کشور مکزیک با سهم ۲۴ درصدی از تولید جهانی، بزرگترین تولیدکننده نقره در جهان است.

مهم‌ترین معادن فعال نقره در ایران کدامند؟

از جمله مهم‌ترین معادن می‌توان به معدن مس سونگون (آذربایجان شرقی)، معدن مس سرچشمه (کرمان)، معدن انگوران (زنجان) و معدن نخلک (اصفهان) اشاره کرد.

نقره بیشتر به عنوان محصول جانبی چه فلزاتی استخراج می‌شود؟

نقره در ایران عمدتاً به عنوان محصول جانبی در کنار فلزاتی مانند مس، سرب، روی و طلا استخراج می‌شود.

تفاوت نقره استخراجی با نقره جواهرات چیست؟

نقره استخراجی خلوص ۹۹.۹ درصد دارد اما بسیار نرم است.

در جواهرسازی آن را با مس ترکیب کرده تا به عیار ۹۲۵ (استرلینگ) تبدیل شود که برای ساخت زیورآلات مقاوم‌تر باشد.

قدیمی‌ترین معدن استخراج سرب و نقره در ایران چه نام دارد؟

معدن نخلک در اصفهان، با قدمتی بیش از ۲۰۰۰ سال، یکی از قدیمی‌ترین معادن فعال ایران است.